على زمانى قمشه اى
13
هيئت و نجوم اسلامى ( فارسي )
الاشكال و روش بنى موسى در تثليث زاويه به دنياى غرب معرفى شد بر كار هندسهدانان قرون وسطى همچون « يوردانوس نمورى » ( سده 5 ق / 13 م ) اثر گذاشت ، چنانكه « لئوناردو » ( م 638 ق / 1240 م ) از ترجمه كتاب بنى موسى بهره بسيار برد . بنى موسى شيوه رسم بيضى با نخ را مىشناختند و رسم مىكردند . ثابت بن قرّه ( م 288 ق ) نخستين كسى است كه در جهان اسلام از نيروى جاذبه سخن بهميان آورده است . محمد بن جابر بن سنان بتانى ( 317 ق ) نوهء ثابت بن قره ، زيج دقيق و مشهورى پديد آورد كه قرنها پس از آن مورد استفادهء جهانيان بود ، تأثير بتانّى بر كوپرنيك ( 878 - 950 ق / 1473 - 1543 م ) آشكار است . على بن عبد اللّه بن اماجور ( 321 ق ) توجه خود را به تعيين حدود عرض نجومى كره ماه معطوف داشت و دريافت كه عرض نجومى كره ماه بيش از آن است كه هيپاركوس ( سدهء 2 قبل از ميلاد ) تعيين كرده بود ، همچنين دريافت كه محاسبات در اينباره همواره يكسان نيست . احمد بن يوسف ( ابن دايه ) از بزرگترين رياضىدانان سدهء 4 ق 10 م در رديف ، ابو الوفاء ابن عراق و خجندى است ، ترجمه آثار رياضى او به زبان لاتين در تكميل دانش رياضيات در سدههاى ميانه تأثير زيادى داشته است بهطورى كه او را همپايه اقليدس بشمار آوردهاند . اقليدسى ( 341 ق ) اقليدسى غير از ابتكارات رياضى خود ، از اختراع تختهء محاسبهاى ، ويژه نابينايان و افرادى كه چشمشان ضعيف است سخن گفته است . از ديگر ابتكارات او بكارگيرى كسرهاى اعشارى است كه پانصد ( 500 ) سال قبل از غياث الدّين جمشيد كاشى به كار برده است .